Previous Page  13 / 20 Next Page
Information
Show Menu
Previous Page 13 / 20 Next Page
Page Background

SỐ

4

, THỨ NĂM NGÀY

24/1/2019

NHỊP SỐNG TÂY BẮC

n

H XÍU

Từng là món ăn chỉ dành cho giới

thượng lưu, naymónvêchcủangười

ÊĐê(ĐắkLắk)đãtrởnênquenthuộc

trongbữacơmcủangườidân.

Vêch - món ngon

của giới thượng lưu

Vêch là phần đầu ruột non của các

loài động vật ăn cỏ như: thỏ, dê, nai,

hoẵng săn bắt được hay trâu, bò chăn

thả trong rừng, chúng chỉ ăn cỏ và lá

cây rừng nên ruột rất sạch.

Ông Y Thim Byă, ở buôn Ea Bông,

xã Cư Êbur, thành phố Buôn Ma Thuột,

người am hiểu về văn hóa Ê Đê cho

biết, người Ê Đê sống theo cộng đồng,

dòng tộc. Mỗi khi có lễ hội quan trọng

hay dịp đặc biệt, những gia đình, dòng

tộc giàu có thường mổ thịt trâu, bò để

cúng các thần và thiết đãi buôn làng.

Khi đó, họ thường lấy vêch để chế biến

món ăn dành riêng cho những người có

vai vế trong gia đình hoặc những người

quan trọng trong lễ cúng.

Cách nấu vêch cũng lắm công phu.

Công đoạn giết bò, mổ lấy vêch được

thực hiện thật nhanh để không gây xáo

trộn các thành phần bên trong nội tạng.

Người có kinh nghiệm nhất sẽ chọn

một đoạn ruột non liền kề với bao tử

bò, dùng lạt buộc chặt hai đầu rồi mới

cắt ra để riêng. Đoạn ruột này được

chần qua nước sôi, bóp lấy phần dịch

tiêu hóa bên trong pha với nước, lọc,

lắng rồi cô đặc, tẩm ướp gia vị. Những

phần nội tạng khác cùng với da, đuôi,

thịt bạc nhạc, mép bò... được luộc sơ,

cắt miếng rồi nấu cùng loại gia vị đặc

biệt vừa chế biến từ vêch và nhiều gia

vị khác như ớt, củ nén, sả, riềng, tiêu

rừng, hạt cây rừng để làm đậm đà thêm

hương vị món ăn.

Còn theo ông Y Blih Mlô, ở buôn

Tring 2, phường An Lạc, thị xã Buôn

Hồ, mỗi khi trong buôn có đám ma, gia

đình có điều kiện mổ trâu, bò để làm

đám, phần vêch sẽ được lấy để nấu cùng

với môn nước hoặc cà đắng để mời bà

con. Môn nước hoặc cà đắng được cắt

nhỏ, nấu trong chiếc nồi đồng lớn bỏ

thêm gia vị, ớt xanh, củ nén, lá ngò gai,

thân lõi chuối non, đu đủ xanh để cả

vỏ…Bình thường môn nước rất ngứa và

cà có vị đắng, nhưng khi nấu chung với

vêch, vị đắng, cảm giác ngứa sẽ mất, nồi

canh có vị thơm thơm, béo ngậy.

Giải nhất Liên hoan

ẩm thực đất phương Nam

Ngày nay, món vêch vẫn là một

trong những món ăn quen thuộc của

người Ê Đê, dù có đôi chút cải biến cho

phù hợp với điều kiện của từng gia

đình. Nhạc sĩ Y Phôn Ksơr, ở thành phố

Buôn Ma Thuột cho biết, người Ê Đê

mỗi lần mổ bò thường chọn lấy phần

vêch, buộc lạt hai đầu rồi gác trên giàn

bếp cho khô. Mỗi khi dùng, họ cắt một

đoạn vêch nấu với cà đắng, với măng

le hay canh môn rừng. Vêch giống như

một thứ gia vị tạo hương vị đặc biệt

cho mọi món ăn, chứ không riêng gì

những món nấu từ nội tạng bò và được

sử dụng thường xuyên trong bữa cơm

hằng ngày.

Điểm đặc biệt khi nấu món vêch là

dù nấu với nguyên liệu gì, người Ê Đê

cũng không dùng dầu ăn. Nguyên liệu

được bỏ vào nồi, châm thêm ít nước

rồi đặt lên bếp nấu liu riu và nêm nếm

theo hương vị yêu thích của gia chủ,

có thể nấu cho đến khi nước cạn để có

nồi vêch đặc hay để nước xâm xấp tùy

theo sở thích.

Theo nhạc sĩ Y Phôn Ksơr, vêch bò

nên được ướp từ tối hôm trước cho gia

vị lên men, khi nấu chỉ nửa tiếng là xong.

Những món ăn nấu cùng vêch sẽ có vị

hơi đắng, ngọt hậu, hòa quyện cùng mùi

thơm của cỏ, của dịch vị trong ruột bò

rất đặc trưng. Món vêch đạt yêu cầu sẽ

tổng hòa các vị đắng, cay, thơm, bùi,

béo, dùng kèm thân chuối xắt mỏng, đọt

cóc chua, lá sung..., bất cứ ai được

thưởng thức đều nhớ mãi.

Cũng chính bởi hương vị đặc biệt

này, ông Lê Hoàng Cơ, Tổng Giám đốc

Công ty TNHH Đầu tư - Du lịch Đam

San (Damsan Tourist) đã đưa món ăn

này đi dự Liên hoan ẩm thực đất

phương Nam lần thứ 8 năm 2018, tổ

chức ở TP.HCM. Ông Cơ cho biết,

trước Liên hoan, Damsan Tourist cùng

với Công ty Truyền thông Sự kiện Pro

đã làm một đoạn phim ngắn giới thiệu

về món ăn này và phát trên youtube.

Đầu bếp chính được giao trọng trách

chế biến món này tại hội thi là bà

H’Điu Êban, ở buôn Ea Bông, xã Cư

Êbur, thành phố Buôn Ma Thuột. Với

sự cố vấn của nhạc sĩ Y Phôn Ksơr, bà

H’Điu đã dùng hạt macca thay cho hạt

“dlik”- một loại trái ngọt béo của rừng,

nay gần như đã tuyệt chủng.

Cùng với đó, Damsan Tourist còn tổ

chức biểu diễn cồng chiêng và giới

thiệu văn hóa Tây Nguyên ngay trước

gian ẩm thực, tạo nên một không gian

đậm chất văn hóa, làm bật lên cái hồn

Tây Nguyên của món ăn. Ban giám

khảo và thực khách mọi miền khi nghe

giới thiệu và nếm thử món ăn chỉ dành

cho giới thượng lưu thời xưa đều bị mê

hoặc. Kết quả là vêch xuất sắc giành

giải nhất giữa muôn vàn món ngon các

miền được giới thiệu tại Liên hoan.

n

Độc đáo món vêch của người Ê Đê

“DamsanTourist vàCông ty

truyền thông sự kiện Pro đang

lập hồ sơ đề nghị đưamón

vêch vào danh sách “Top 100

món ngon, đặc sản tiêu biểu

củaViệt Nam”. Điều này sẽ

góp phần đưamón vêch vượt

qua giới hạn của nếp nhà dài

buôn làng, trở thành sản

phẩmđặc trưng phục vụ du

lịch địa phương”.

Ông Lê Hoàng Cơ, Tổng

Giám đốc Công ty TNHH

Đầu tư - Du lịch Đam San

n

NGUYễN THảO

NúilửaChưĐăngYaởlàngIa

Gri, xã Chư Đăng Ya, huyện

Chư Păh, tỉnh Gia Lai đang

được địa phương tập trung

đầutưđểtrởthànhđiểmdu

lịchhấpdẫn.

Mặc dù rất bận rộn với việc

nương rẫy và công tác đoàn,

nhưng anh Pyưi, Bí thư chi

đoàn làng Ia Gri rất vui vẻ kiêm

thêm vai trò hướng dẫn viên du

lịch của làng. Anh Pyưi thường

dẫn khách lên núi giới thiệu về

núi lửa Chư ĐăngYa và mời họ

ghé thăm ngôi làng Ia Gri xinh

đẹp để người dân trong làng

giới thiệu những sản vật do dân

làng làm ra như chuối rừng,

dong riềng, hay làm các món ăn

của người Jrai.

Xã Chư Đăng Ya, huyện

Chư Păh nằm dưới chân núi

Chư Đăng Ya hùng vĩ, thơ

mộng. Nơi đây vào cuối thu,

hoa dã quỳ nở vàng rực, kiêu

sa và hoang dại từ đỉnh núi trải

dài xuống các triền núi, triền

đồi và dọc các lối đi. Dòng

nham thạch của núi tạo ra một

vùng đất phì nhiêu. Mùa nào

thức nấy, người dân luân phiên

canh tác lúa, rau, dong riềng.

Xung quanh núi lửa Chư Đăng

Ya chia thành nhiều ô vuông

với những mảng màu sống

động tạo nên bức tranh kỳ thú

níu chân du khách.

Cuối năm 2018, huyện

Chư Păh tổ chức lễ hội hoa dã

quỳ - núi lửa Chư Đăng Ya lần

thứ 2, thu hút 145.000 lượt

khách. Chủ nhân của lễ hội

chính là những người Jrai bản

địa. Họ là chủ của các lễ hội,

là chủ các gian hàng nông sản,

là hướng dẫn viên du lịch, là

đầu bếp của những món ăn đặc

trưng Jrai. Anh An Gran, thôn

trưởng làng Ia Gri cho biết,

người dân rất vui mừng khi

được đón du khách phương xa

đến với quê mình.“Khi chưa

có lễ hội hoa dã quỳ, người

dân chỉ biết làm nương rẫy,

cuộc sống rất khó khăn. Nay

nhiều người đã tham gia vào lễ

hội để tăng thu nhập” - anh An

Gran cho hay.

UBND huyện Chư Păh

cũng đã đầu tư gần chục tỷ

đồng trải nhựa và trồng hơn 400

cây xanh dọc hai bên đường

liên xã dẫn vào khu núi lửa.

Góp sức cùng chính quyền địa

phương, hàng chục hộ dân các

làng Kó, làng Ia Gri, xã Chư

Đăng Ya đã hiến đất mở rộng

đường làng. Nhiều hộ dân di

bứng những cây trên 10 năm

tuổi từ rẫy đưa về làng tạo cảnh

quan. Chứng kiến làng mình

ngày càng đẹp đẽ, khang trang

hơn, già làng Djya, làng Ia Gri

phấn khởi chia sẻ: “Tôi mong

muốn Nhà nước tiếp tục đầu tư

hơn cho làng. Người dân trong

làng sẽ tích cực tập cồng chiêng

cho thật hay, phụ nữ học xoang

thật tốt để giới thiệu cho du

khách những đặc sắc về văn

hoá cũng như ẩm thực của

người Jrai.

Tỉnh Gia Lai đang xây dựng

dự án “Làng du lịch Jrai nguyên

tác khép kín” nằm ngay trên

sườn núi lửa Chư Đăng Ya với

diện tích 5ha, kinh phí khoảng

25 tỷ đồng. Làng du lịch có

hàng chục ngôi nhà sàn truyền

thống, bên trong có bếp lửa, nơi

ủ rượu ghè tái hiện lại đời sống

sinh hoạt hằng ngày của người

Jrai. Cùng với đó, làng du lịch

giữ nguyên các bến nước, nhà

mồ, nơi sản xuất, chăn thả gia

súc, gia cầm. Mô hình này

hướng tới hình thức du lịch

cộng đồng, giúp du khách có

thể cùng ăn, cùng ở, cùng sinh

hoạt, cùng sản xuất để cảm

nhận được nét đẹp trong đời

sống của dân cư bản địa.

n

GIALAI:

Đánhthứctiềmnăngtừnúi lửaChưĐangYa

13

Món vêch cần nhiều gia vị làm đậm đà thêm hương vị món ăn.

ẢNH: VOV

Núi lửa Chư Đăng Ya ngày càng hấp dẫn du khách.

ẢNH: VOV