Previous Page  4 / 36 Next Page
Information
Show Menu
Previous Page 4 / 36 Next Page
Page Background

4

SỐ

35+36

, THỨ NĂM NGÀY

29/8/2019

74 NĂM QUỐC KHÁNH (2/9/1945 - 2/9/2019)

n

HÀ ANH

Trong vô vàn những trận tuyến cam

gomàChínhphủnướcViệtNamDân

chủCộnghòa(VNDCCH)ngàyđầuđộc

lậpphảiđốimặt,ngoàitrậnchiếnvới

cái đói, cái dốt còn một cuộc chiến

gian nan không kém đó là cuộc

chiến…tiềntệ.Vàmộttrongnhững

vị “tư lệnh”góp công đầu trong cuộc

chiến tiền tệ cam go hơn 70 năm

trước, làBộtrưởngLêVănHiến.

Từ cuộc chiến khốc liệt

“Trận tuyến khốc liệt”, “cuộc chiến

tiền tệ cam go”, “cuộc khủng hoảng

hỗn loạn về mặt tiền tệ”, “hoàn toàn

suy kiệt”… đó có lẽ là những cụm từ

chính xác nhất để miêu

tả nền kinh tế tài chính

Việt Nam thời điểm

năm 1945 khi chính

phủ cách mạng lâm

thời vừa mới tiếp quản.

Ngân quỹ trung

ương chỉ vỏn vẹn còn

1.250.000 đồng tiền

Đông Dương, trong đó

có tới 580.000 đồng

tiền hào rách nát chờ

tiêu hủy. Ngân sách

Đông Dương mới thi

hành thì đến tháng

8/1945 đã thâm hụt tới

185 triệu đồng, ngoài ra còn nợ các

khoản tới 564 triệu đồng Đông Dương.

Ngân hàng Đông Dương thời điểm

đó vẫn nằm trong tay tư bản thực dân

và luôn tìm cách phá hoại ta về tài

chính, tiền tệ. Thêm vào đó, khi vào

nước ta quân đội của Tưởng Giới Thạch

bắt nhân dân ta phải tiêu tiền Quan kim,

Quốc tệ của chúng nhằm làm lũng đoạn

nền tài chính quốc gia Việt Nam. Chưa

hết, các nguồn thu ngân sách quá ít ỏi

so với nhu cầu chi tiêu của chính

quyền… Tình hình đã khó khăn lại

càng khó khăn hơn khi nền kinh tế lúc

đó vấp phải nạn lạm phát nghiêm trọng

do từ năm 1940, phát xít Nhật tràn vào,

buộc Pháp phải in thật nhiều tiền cho

quân đội mình chi tiêu. Nếu như năm

1940 Ngân hàng Đông Dương chỉ lưu

hành 216 triệu đồng, thì đến năm 1945

số tiền mặt ngoài thị trường đã tăng lên

đến gần 2,5 tỉ đồng.

Khó khăn chồng chất khó khăn.

Thật không thể tưởng tượng một chính

phủ sẽ vận hành như thế nào trước một

nền tài chính hỗn loạn, ngân khố rỗng

không và không có một đồng bạc của

riêng mình.

Đến sự ra đời của ngành

tài chính cáchmạng

Nhưng một nhà nước không thể tồn

tại vững chắc nếu không tạo dựng được

cho mình một nền tài chính riêng, độc

lập. Dù biết là rất khó nhưng ngay thời

điểm cách đây 74 năm, Đảng, Chính

phủ cách mạng và Bác Hồ đã xác định,

phải cùng đồng thời thực hiện những

nhiệm vụ cấp bách. Đó là một mặt phải

tập trung xây dựng củng cố chính

quyền cách mạng và lực lượng vũ trang

nhân dân để bảo vệ và giữ vững nền

độc lập tự do, nhanh chóng khôi phục

sản xuất, thực hành tiết kiệm, giải

quyết hậu quả của nạn đói, lũ lụt và

phát động phong trào bình dân học vụ,

xóa nạn mù chữ..., mặc khác phải từng

bước xây dựng một nền kinh tế tài

chính, tiền tệ độc lập, tự chủ, đáp ứng

được yêu cầu cơ bản của một nhà nước

cách mạng. Đó cũng là nguyên cớ cho

sự ra đời của ngành tài chính cách

mạng Việt Nam.

Ngày 28/8/1945, Chủ tịch Hồ Chí

Minh ký quyết định thành lập Bộ Tài

chính để phục vụ mọi mặt chi tiêu của

Chính phủ, xây dựng và quản lý việc

thu chi ngân sách, từng bước xây dựng

và phát triển nền tài chính tiền tệ của

nước Việt Nam độc lập. Ngày 28/8 từ

đó trở thành ngày truyền thống của

ngành Tài chính Việt Nam.

Nhận thấy rõ những khó khăn của

ngành tài chính trong buổi đầu của chế

độ mới, Chính phủ và Bộ Tài chính đã

có nhiều cố gắng trong việc tìm ra

những biện pháp tháo gỡ, như phát

động “Tuần lễ vàng”, “Tuần lễ đồng”...

huy động đồng bào cả nước hăng hái

đóng góp tiền của, vàng bạc… ủng hộ

chính quyền cách mạng. Dù vậy, Chính

phủ và Bộ Tài chính cũng thấy rõ rằng

những biện pháp trên cũng chỉ là trước

mắt, để có một nền tài chính độc lập,

vững chắc, còn cần nhiều những giải

pháp pháp lâu dài hơn thế.

Vị Bộ trưởng và đồng tiền

Độc lập

Và một trong những giải pháp căn

cơ, lâu dài, “việc cần làm ngay” đầu

tiên của Chính phủ và Bộ Tài chính của

nước VNDCCH, ngay từ 74 năm trước,

đã được xác định là phải tạo dựng và

phát hành được giấy bạc tài chính Việt

Nam - đồng tiền Việt Nam. Bộ Tài

chính được Trung ương Đảng, Chính

phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh giao phó

nhiệm vụ quan trọng và cơ mật này. Bộ

trưởng Lê Văn Hiến là người tiếp nối

Uỷ viên Chính phủ lâm thời Phạm Văn

Đồng - giữ chức vụ “Tư lệnh” của

ngành tài chính (từ tháng 3/1946 đến

tháng 10/1958) lãnh trách nhiệm đầu

tàu trong việc thực thi sứ mệnh này.

Trong bộ sách “Nhật ký của một Bộ

trưởng” (NXB Đà Nẵng, 2004), tác giả

- Bộ trưởng Lê Văn Hiến đã ghi lại

những hồi ức đặc biệt quý giá về những

ngày ông được Đảng, Chính phủ, Bác

Hồ giao trọng trách. Trong ký ức của

ông: “Ngày 2/3/1946, ngày Hồ Chủ

tịch công nhiên công bố thành lập

Chính phủ chính thức gọi là Chính phủ

Liên hiệp kháng chiến, ảnh hưởng rất

lớn đối với trong nước, đặc biệt đối với

ngoài nước. Chủ tịch Chính phủ là Hồ

Chí Minh. Phó chủ tịch là Nguyễn Hải

Thần. Cố vấn tối cao là Vĩnh Thụy.

Chính phủ gồm trên dưới 10 Bộ,

trong đó có Bộ Tài chính mà Hồ Chủ

tịch giao cho tôi trách nhiệm lãnh đạo.

Tôi rất lo lắng, có trình lại với Cụ Chủ

tịch: “Tôi thật tình chưa từng có kiến

thức nào về công tác tài chính, một công

tác phức tạp, khó khăn, có trách nhiệm

nặng đối với đất nước, nếu lãnh trách

nhiệm sợ không làm tròn nhiệm vụ”.

Hồ Chủ tịch nói ngay: Cứ mạnh dạn

nhận nhiệm vụ, vừa làm vừa rút kinh

nghiệm, nhất định sẽ thành công!

Thế là từ thời điểm ấy, tôi nhận

nhiệm vụ ở Bộ Tài chính, từ biệt Bộ

Lao động mà tôi đảm đương chưa được

một năm.

Bàn giao công việc cho tôi là đồng

chí Phạm Văn Đồng, Bộ trưởng Bộ Tài

chính trong Chính phủ Lâm thời. Trong

các nhiệm vụ bàn giao có việc tổ chức

bộ máy in bạc để phát hành tờ bạc Việt

Nam độc lập, tức là tờ bạc Cụ Hồ mà

nhân dân ta đã gọi một cách trìu mến”

Tuy nhiên, do hoàn cảnh thiếu thốn

mọi bề lúc đó, việc để in ra được đồng

bạc giấy không hề là điều dễ dàng.

Cũng trong hồi ký của mình, Bộ trưởng

Lê Văn Hiến chia sẻ: “Ta tranh thủ mua

sắm đủ máy móc, vật liệu chuyển ra

ngoài Hà Nội và đưa dần lên Việt Bắc

để xây dựng hai nhà máy: Nhà máy in

bạc ở Bản Thi và Nhà máy sản xuất

giấy ở Chợ Chu. Vài ba tháng sau, ta

đã tiến hành việc in bạc Cụ Hồ cung

cấp cho các tỉnh từ Bắc chí Nam (kể cả

Nam bộ)”.

Thời điểm đó, việc in và phát hành

tờ bạc Việt Nam thành công có ý nghĩa

chính trị, kinh tế xã hội vô cùng to lớn.

Từ đây đất nước ta có một đồng tiền

riêng do chính chúng ta in và phát

hành. Tờ bạc Việt Nam là biểu tượng

cho nền độc lập, tự do, khẳng định vai

trò, vị thế và chủ quyền của một quốc

gia độc lập về kinh tế, tài chính tiền tệ

chấm dứt thời kỳ dài lệ thuộc và bị chi

phối bởi đồng tiền Đông Dương do

thực dân Pháp phát hành.

Những năm sau này, khi toàn quốc

kháng chiến, trận tuyến tiền tệ của Bộ

trưởng Tài chính Lê Văn Hiến cũng

không bớt phần gian nan. “Trong vài

ba năm đầu của cuộc kháng chiến

chống Pháp, ta hoàn toàn phải nhờ vào

việc in bạc Cụ Hồ để giải quyết chi tiêu

tài chính của Nhà nước. Nhưng dùng

in bạc để chi tiêu tất nhiên dẫn đến lạm

phát, Nhà nước ta lại phải đứng trước

khó khăn mới là đồng tiền bị mất giá.

Để cứu vãn tình hình, ta phải chuyển

sang chính sách dùng thuế khóa để đảm

bảo chi tiêu. Tác dụng lớn trong lúc

này là chính sách thuế nông nghiệp thu

bằng thóc và tạm trọng lương một phần

bằng thóc. Cũng trong thời gian này, ta

được các đồng chí chuyên gia Trung

Quốc sang giúp chấn chỉnh nền tài

chính, nên đã dần dần thoát ra khỏi nạn

lạm phát và phát triển thuận lợi dần” -

Bộ trưởng Tài chính Lê Văn Hiến chia

sẻ trong nhật ký của mình.

14 năm gắn bó với ngành Tài chính

(1946 - 1960), “Tư lệnh” Lê Văn Hiến

đã đi trọn chặng đường đầu tiên gian

nan nhất nhưng cũng ý nghĩa nhất của

ngành tài chính Việt Nam, chặng đường

xây dựng một nền tài chính độc lập, tự

chủ của một nước Việt Nam độc lập, tự

lực, tự cường. Cả cuộc đời mình, vị Bộ

trưởng - con người ấy đã sống đúng với

5 điều mà Bác Hồ đã răn dạy người làm

cách mạng: “Cần, kiệm, liêm, chính,

chí công vô tư”. Ông thực sự xứng đáng

với danh xưng Chủ tịch Hồ Chí Minh

trân trọng dành tặng: “Một nhà cách

mạng lẫm liệt nhiều năm”.

n

14 năm gắn bó với

ngành tài chính (1946

- 1960), “Tư lệnh” Lê

Văn Hiến đã đi trọn

chặng đường đầu tiên

gian nan nhất nhưng

cũng ý nghĩa nhất của

ngành tài chính Việt

Nam, chặng đường

xây dựng một nền tài

chính độc lập, tự chủ

của một nước Việt

Nam độc lập, tự lực,

tự cường.

Vị Bộ trưởng và cuộc chiến cam go ngày đầu độc lập

Bộ trưởng Lê Văn Hiến cắt băng khánh thành cơ sở in tiền ở ATK.

ẢNH: TƯ LIỆU

Tờ giấy bạc 100 đồng ra đời đại diện cho nền độc lập.