Previous Page  24 / 24
Information
Show Menu
Previous Page 24 / 24
Page Background

HỒ SƠ - TƯ LIỆU

GIÁ:6.500Đ

SỐ

26

, THỨ SÁU NGÀY

26/6/2020

24

n

SA THảO

Báochíđãtrởnênkhôngthểthiếuđối

với cuộc sống của con người. Nhưng

trongthếgiớihiệnđạibâygiờ,thửhỏi

cómấyngười để ýđến thuởbanđầu

củabáochí.

Sự ra đời của báo chí

Kể từ một vài thập kỷ trở lại đây,

báo chí đã thay đổi rất cơ bản và mạnh

mẽ, nhưng chủ yếu về loại hình và cách

làm báo chứ còn bản chất và sứ mệnh

của báo chí vẫn không hề thay đổi. Báo

chí đã trở nên không thể thiếu đối với

cuộc sống của con người. Báo chí vẫn

góp phần rất quyết định vào sự phát

triển chung của nhân loại trên trái đất.

Cũng sẽ không sai chút nào khi cho

rằng không có vai trò của báo chí, thế

giới của con người trên trái đất không

thể được như ngày nay. Thế nhưng,

trong thế giới hiện đại bây giờ, thử hỏi

có mấy người để ý đến thuở ban đầu

của báo chí.

Cho tới thời trung cổ, con người đã

có nhiều cách khác nhau để thông tin

và truyền tin, nhưng không phổ cập

thông tin. Phải nhờ có sự ra đời của báo

chí thì việc thông tin và truyền tin mới

được phổ cập hoá rộng rãi. Ngày nay,

báo chỉ được định nghĩa chung là một

ấn phẩm được phát hành định kỳ với

nội dung đa dạng và thời sự. Theo thời

gian mà hình thành 4 tiêu chí để định

dạng báo chí là tính thời sự (của thông

tin), tính chu kỳ (hay định kỳ về thời

gian), tính phổ cập (về diện độc giả) và

tính đa dạng tổng thể (về nội dung).

Việc xác định ra ngày sinh của báo

chí và người phát minh ra báo chí là

câu chuyện khá ly kỳ. Năm 1876, nhà

sử học người Đức Julius Otto Opel tìm

thấy trong thư viện của Trường Đại học

tổng hợp Heidelberg (Đức) bộ sưu tập

đầy đủ của tờ Relation năm 1609.

Trang đầu tiên của bộ sưu tập này là

bức thư ngỏ của một người ký tên là

Johann Carolus ở Strassburg (nước

Pháp ngày nay). Trong bức thư này,

ông Carolus viết là sẽ tiếp tục ấn hành

tờ Relation “như từ vài năm nay”. Từ

bức thư ngỏ này mà nhà sử học Opel

cho rằng, tờ Relation đã được xuất bản

từ trước năm 1609. Nhưng không thể

xác định được cụ thể từ năm nào.

Hơn một thế kỷ sau, vào năm 1987,

nhà sử học Jean-Pierre Kintz ở Strass-

burg tìm ra một tài liệu về sau được

công nhận là giấy khai sinh của báo

chí. Đấy là một bức thư của Johann

Carolus gửi chính quyền thành phố

Strassburg đề nghị có biện pháp ngăn

chặn tình trạng ấn phẩm Relation của

mình bị các xưởng in khác sao chép lại

để kinh doanh. Trong bức thư này, Jo-

hann Carolus khẳng định là người đầu

tiên có ý tưởng

về xuất bản ấn

phẩm thông tin

(khi ấy còn là

chép tay) phát

hành hàng tuần

và đến thời

điểm ấy đã

phát hành được

12 số. Johann

Carolus

đề

nghị

chính

quyền thành

phố có biện

pháp bảo vệ

bản quyền phát

minh cho mình. Đương nhiên, yêu cầu

này của Johann Carolus bị chính quyền

thành phố bác bỏ.

Mấy năm sau phát hiện của Jean-

Pierre Kuntz, giới nghiên cứu tìm ra

được thời gian cụ thể của bức thư nói

trên của Johann Carolus là ngày

21/12/1605 và từ đó có thể biết được

số Relation đầu tiên được Johann Car-

olus cho ra đời vào tuần thứ hai hoặc

tuần thứ ba của năm 1605. Liên đoàn

Báo chí thế giới (World Association of

Newspspers, thành lập năm 1948) đã

chính thức công nhận tờ Relation là tờ

báo đầu tiên trên thế giới, Johann Car-

olus là người phát minh ra báo chí, năm

1605 là năm ra đời của báo chí và

Strassburg là nơi sinh của báo chí. Tờ

Relation được ấn hành ít nhất cho tới

năm 1667.

Ý tưởng sáng tạo từ thủa

ban đầu

Johann Carolus sinh ngày

26/3/1575 ở vùng Elsass ngày nay, cha

là mục sư và được gia đình cho ăn học

tử tế. Về sau, chắc do gia đình gặp khó

khăn nên Johann Carolus không theo

học để có bằng cấp hay học hàm học vị

cao nữa mà đi làm, học nghề đóng

sách. Thời đấy, luật pháp hiện hành cho

phép những người làm nghề đóng sách

được buôn bán sách. Tháng 7/1599,

Carolus kết hôn với cô gái Anna

Froehlich ở Strassburg và nhờ vậy

được công nhận là công dân của thành

phố này. Sự công nhận ấy đã đưa lại

cho Carolus điều kiện pháp lý cần thiết

để thành lập công ty tư nhân. Lĩnh vực

kinh doanh mà

Carolus lựa chọn

đương nhiên là

kinh doanh sách

bởi Strassburg là

trung tâm về sách,

buôn bán và sản

xuất sách của châu

Âu. Hai vợ chồng

mua được nhà đất

và mua lại được

xưởng in lớn nhất

của thành phố

Strassburg.

Ngay từ năm

1604, Johann Car-

olus đã ấn hành hàng tuần bản tin cung

cấp cho diện độc giả hẹp với cách làm

là chép tay. Mùa hè năm 1605, người

này bắt đầu tính đến việc thương mại

hóa bản tin của mình và nhận ra rằng

nếu vẫn dùng phương pháp chép tay thì

vừa không thể có được số lượng ấn

phẩm lớn lại vừa không thể rẻ đủ mức

để nhiều người có thể mua đọc và giá

càng thấp thì khả năng phát hành càng

cao. Giải pháp mà Johann Carolus tìm

ra được là in. Hơn 100 năm trước đấy,

Johan Guttenberg đã nghĩ ra cách in

bằng xếp chữ cái. Tờ Relation ra đời

như thế - tờ báo đầu tiên trên thế giới

theo đúng định nghĩa và đáp ứng đầy

đủ mọi tiêu chí của ngày nay.

Báo chí ra đời thì kiểm duyệt báo

chí cũng xuất hiện và Johann Carolus

cũng là chủ báo đầu tiên thấm đòn

kiểm duyệt báo chí. Thời đấy, cách làm

báo của Carolus là sử dụng các nguồn

tin chép tay gửi từ mọi nơi về, tức là từ

các phóng viên thường trú của Relation

ở mọi nơi. Thường thông tin đổ về tới

chiều thứ tư hằng tuần. Cả tối và đêm

hôm ấy, Carolus cùng một vài cộng sự

cùng nhau làm mọi công việc cần thiết

từ biên tập đến trình bày, sắp chữ, in ấn

và đóng ghép để sang hôm sau có thể

đưa tờ báo đến tay người đọc. Thời đó

có chuyện sứ thần của Đế chế Osman

(Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay) gây chuyện và

bị mời về nước (tức là bị trục xuất).

Nhưng cũng ở hồi ấy, tập tục ngoại

giao thông dụng là không nói sứ thần

bị đuổi về mà làm đẹp chuyện này bằng

cách nhà vua tặng sứ thần món quà hậu

hĩnh. Phóng viên của Carolus cho biết

vì ngân quỹ của triều đình không được

dư giả nên chưa thể có quà (một khoản

tiền không nhỏ) cho sứ thần. Tờ Rela-

tion công khai cả chi tiết ấy. Đối với

chính quyền thành phố Strassburg, việc

đưa tin về chuyện sứ thần bị đuổi thì

không sao nhưng đưa tin để độc giả

hiểu là nhà vua thiếu tiền thì đâu có

khác gì phạm huý và khi quân. Tờ Re-

lation bị đình bản ngay. Johann Carolus

phải trổ hết tài ngoại giao để thuyết

phục chính quyền cho phép tiếp tục

xuất bản bởi nếu không sẽ bị phá sản.

Carolus cam kết sẽ tự kiểm duyệt trước

khi bị kiểm duyệt. Sau đây 3 ngày,

chính quyền thành phố cho phép tờ Re-

lation được phát hành tiếp. Nhưng

cũng từ đó, các tờ báo rất kiềm chế và

thận trọng khi đưa tin về chính trị nội

bộ, càng không dám đăng tải thâm

cung bí sử của giới cầm quyền trong

nước mà tập trung nhiều nhất cho

chuyện của thiên hạ bên ngoài.

Johann Carolus qua đời ngày

15/8/1634 ở Strassburg và được mai

táng ở nơi đây, nhưng mộ phần không

còn được bảo tồn đến ngày nay. Người

con trai kế nghiệp cha và tiếp tục phát

hành tờ Relation. Thật ra, không ai biết

tờ này tồn tại đến thời điểm nào mà

hiện trong thư viện chỉ có tờ ấn hành

vào năm 1667 là gần đây nhất. Mấy thế

kỷ đã qua rồi, rất có thể nhiều ấn phẩm

đã bị thất lạc.

Câu chuyện về sự ra đời của báo chí

và về người phát minh ra nó là như thế.

Ý tưởng sáng tạo, đam mê riêng và

mục đích kinh doanh là những tác nhân

đóng vai trò bà đỡ cho báo chí ở thuở

ban đầu ấy.

n

Thuởbanđầu

của

báochí

Liên đoàn báo chí thế giới

(World

Association

of

Newspspers, thành lập năm

1948) đã chính thức công nhận

tờ Relation là tờ báo đầu tiên trên

thế giới, Johann Carolus là người

phát minh ra báo chí, năm 1605

là năm ra đời của báo chí và

Strassburg là nơi sinh của báo chí.

Tờ Relation được ấn hành ít nhất

cho tới năm 1667.